Faydalı Bilgiler

Bu bölümde basit olarak; yelkenli teknelerin bölümleri, temel kavramlar ve yelken seyri sırasında kullanılan bazı terimlerin açıklamaları yer almaktadır. Öğrendiklerinizi pekiştirebilmeniz için verdiğimiz bu bilgiler sizlere dersler haricindeki zamanlarda tekrar yapabilme ve bilgilerinizi taze tutabilme fırsatı sunacaktır. Başlıklar halinde anlatacağımız konular aşağıdaki gibidir;

Yelkenli Teknenin Donanımları

Dümen Palası:
Dümen veya yeke ile yapılan dönme hareketini suya ileterek teknenin dönmesini sağlayan parçadır. Dümen ile aynı yönde çalışırken, yeke ile ters yönde çalışmaktadır.

Pervane:
Motor gücü ile döner. Gaz kolunun ileri/tornistan olması durumuna göre tekneye ileri/geri yönde ivme kazandırır.

Salma:
Rüzgarın yelkenler üzerindeki etkisiyle tekne yan yatma eğilimine (bayılma) girer. Kurşundan yapılan ve teknenin alt kısmında bulunan salma bu yan yatma eğilimine ters kuvvet oluşturarak teknenin dengesini sağlar ve alabora olmasını engeller. Aynı zamanda yandan gelen rüzgarda teknenin sürüklenmesini engelleyici bir etkisi vardır.
Baş/Kıç Istralyalar ve Çarmıhlar:
Direğin tepe noktasından teknenin baş, kıç ve bordalarına inerek direği sabitleyen tellerdir.

Vinçler:
Yük altındaki halatların kolay çekilmesini sağlayan ve bir vinç kolu ile çalıştırılan mekanik parçalardır.

Piyano:
Vinçlere giden halatların tek tek geçtiği, açık/kapalı olması durumlarına göre vinçlenen halatların geri gitmesini engelleyebilen parçadır.

Bumba:
Ana yelkenin alt yakasını geren ve yelkene yatay hareketini veren direğe dik parçadır.

Furling:
Bazı yelkenlilerde bulunan, genova yelkenini baş ıstralya üzerinde yelkenin orsa yakası boyunca uzanan metal profil etrafına sararak kapatmaya yarayan makara sistemidir.

Kurt Ağzı:
Tekneye dışardan bağlanacak halatların ilk olarak geçirildiği halatların ileri geri kaymasını engelleyerek yıpranmasını ve diğer parçalara zarar vermesini engelleyen kanaldır.

Koç Boynuzu:
Dışardan gelip kurt ağzından geçirilen veya gerektiğinde tekne üzerinden gelen halatları bağlamak (voltalamak) için kullanılan koç boynuzuna benzer parçalardır. Sert havalarda duruma göre ekstra halat bağlamaları gerektiğinde sağlamlığı sebebiyle koç boynuzu tercih edilmelidir.

Yönler ve Seyirler

YÖNLER

Teknelerde yönler ön, arka, sağ, sol şeklinde değil pruva, pupa, sancak, iskele diye adlandırılır. Sancak ve iskele tarafları geniş bir açıya sahip olduklarından, gösterilmek istenen yönün net olarak anlaşılabilmesi için pruva-pupa hattına olan açılarına göre kendi içinde 3’e ayrılır (omuzluklar ve kemere hattı).

Tekne üzerindeyken bir olay veya bir yön bildirimi yapılırken bu terimler kullanılır. “Sancak baş omuzluktan tekne yaklaşıyor!” , “İskele kemereden denize adam düştü!” gibi

SEYİRLER

Yelkenli teknelerde rüzgarın tekneye geliş açısına göre isimlendirilirler. Rüzgarın tam pruvadan geldiği durumlarda yelkenler çalışmayacağı için bu yönde yelkenli seyir yapılamaz, bu bölgeye ölü bölge denir. Ölü bölgenin açı aralığı yelkenli teknelerin tasarımlarına göre çok küçük farklılıklar gösterebilir.

Pruva noktasını “0°”, pupa noktasını “180°” kabul edersek ölü bölge (0°-30°) haricinde kalan yönler için seyirler aşağıdaki gibidir;

30°-60° derece arası Orsa
60°-90° derece arası Dar Apaz
90° derece Apaz
90°-120° derece arası Geniş Apaz
120°-180° arası Pupa seyri (ayı bacağı) olarak adlandırılır.

Tramola ve Kavança

Seyir esnasında gidilecek yere göre kontra değiştirme (iskeleden sancağa veya sancaktan iskeleye) ya da seyir değiştirmelerin (orsadan apaza, apazdan orsaya gibi) yapılması gerekebilir. Rüzgar üstüne veya rüzgar altına yapılan bu dönüşleri anlatmadan önce bahsettiğimiz bazı terimlerin ne anlama geldiklerini paylaşalım;

Rüzgar Üstü: Rüzgarın geldiği yöne rüzgar üstü denir. Rüzgar sancaktan geliyorsa rüzgar üstü sancak, iskeleden geliyorsa rüzgar üstü iskeledir.

Rüzgar Altı: Rüzgarın geldiği yönün tersine rüzgar altı denir. Rüzgar üstünün diğer tarafıdır.

Kontra: Rüzgarın geldiği yöne göre yapılan seyire verilen addır. Rüzgar sancaktan alınarak gidiliyorsa (başka bir değişle rüzgar üstü sancak ise) sancak kontra, iskeleden alınarak gidiliyorsa (rüzgar üstü iskele ise) iskele kontra seyrediliyor demektir.

Kafayı Açmak: Teknenin rüzgarla olan açısını artırmaktır (orsa > dar apaz > apaz > geniş apaz > pupa geçişleri için yapılan manevradır). Başka bir deyişle tekneyi rüzgar altına doğru çevirmektir.

Orsalamak: Kafayı açmanın tam tersine teknenin rüzgarla olan açısını azaltmaktır (pupa > geniş apaz > apaz > dar apaz > orsa geçişleri için yapılan manevradır). Rüzgar üstüne doğru tekneyi çevirmektir.

Not: Kafayı açmanın ve orsalamanın limitleri vardır. Kontrayı değiştirecek kadar fazla kafa açılırsa kavança, kontrayı değiştirecek kadar orsalanırsa tramola atılmış olur.

Artık dönüşlere geçebiliriz;

Tramola: Orsa seyrederken rüzgar üstüne doğru yapılan dönüştür. Rüzgar kontra değiştirip ölü bölgeden çıkıldığında tramola tamamlanmış olur.

Kavança: Geniş apaz veya pupa seyrederken rüzgar altına doğru yapılan dönüştür. Rüzgar kontra değiştirip bumba diğer tarafa geçtiğinde dönüş tamamlanmış olur. Bu dönüşte dikkat edilmesi gereken en önemli nokta sert havalarda atılan kavançada rüzgar ana yelkeni dolayısıyla bumbayı çok sert bir şekilde diğer tarafa geçirir. Olası kazaları engellemek için kavança tramolaya nazaran daha yavaş yapılır ve ana yelken kontrollü bir şekilde diğer tarafa geçirilir.

Önemli Not: Geniş apaz, apaz veya dar apaz giderken tramola atılması gerekiyorsa öncelikle orsalanarak seyir orsaya getirilir daha sonra tramola atılır. Aynı şekilde orsa, dar apaz veya apaz giderken kavança atılması gerekiyorsa öncelikle kafa açılarak seyir geniş apaz seyrine getirilir daha sonra kavança atılır.

BAŞLICA KULLANILAN BAĞLAR

Volta(lamak):
Koç boynuzuna gelen halatların kolay açılacak şekilde koç boynuzuna bağlanmasında kullanılan bağdır.

Kazık Bağı:
Usturmaça halatları gibi çok fazla kuvvete maruz kalmayan halatların vardevela, tel gibi uzun yüzeylere bağlanmasında kullanılır.

Kropi:
Halatların boş uçlarına atılan ve geçirildikleri makara, piyano, mapa gibi yerlerden kurtul-masını engellemek amacıyla atılan bir nevi kilit bağıdır.

Izbarço:
Çözülmesi kolay olan sağlam bağlardan birtanesidir. Genelde mandar, ıskota, camadan halatları gibi fazla kuvvete maruz kalan halatları yelkene bağlamak için kullanılır.

Camadan Bağı:
Aynı kalınlıktaki iki halatı birbirine bağlamak için kullanılan bağdır.

Sancak Bağı:
Farklı kalınlıktaki iki halatı birbirine bağlamak için kullanılan bağdır.

YELKENLİLERDE ÇATIŞMA KURALLARI

Farklı kontra seyreden 2 yelkenlinin çatışma durumu:

Yandaki şekle göre (A) yelkenlisi iskele kontra, (B) yelkenlisi sancak kontra seyretmektedir.

2 yelkenli arasında olabilecek muhtemel çatışma durumunda, sancak kontra seyreden yelkenli (B) yol hakkına sahiptir. İskele kontra seyreden (A) yol verir.

Aynı kontra seyreden 2 yelkenlinin çatışma durumu:

Yandaki şekle göre her 2 yelkenli de sancak kontra seyretmektedir.

Bu 2 yelkenli arasında olabilecek muhtemel çatışma durumlarında rüzgar altında kalan yelkenli (A) yol hakkına sahiptir. Rüzgar üstündeki yelkenli (B) yol verir.

(Her iki yelkenli iskele kontra seyretseydi de durum deyişmeyecek rüzgar altındaki yelkenli yol hakkına sahip olacaktı.)

Arkadan gelen yelkenli ile çatışma durumu:

Yandaki şekilde (B) yelkenlisi seyir halindeyken, (A) yelkenlisi arkadan gelerek (B) yelkenlisine yetişiyor.

Meydana gelebilecek muhtemel çatışma durumunda arkadan gelen yelkenli (A) yol vermek durumdadır. Yol hakkı (B) yelkenlisindedir.

1 yelkenli ve 1 motorlu tekne arasındaki çatışma durumu:

Yandaki şekilde yelkenle seyreden (B) yelkenlisi ile motor gücüyle seyreden (A) teknesinin çatışma durumu söz konusudur.

Kontrası ne olursa olsun yelkenli (B) her zaman motor gücüyle giden tekneye (A) karşı yol hakkına sahiptir. (A) teknesi yol verir.

(Manevra kabiliyeti kısıtlı olan büyük gemiler tankerler için bu durum geçerli değildir, çatışma durumunda kaldığı yelkenli bile olsa yol hakkına sahiptirler.)