Hobi amaçlı Amatör Denizcilik faaliyetleri 17.yy da Hollanda’da başladı. Amsterdam şehri tarafından İngiltere kralı 2. Charles’a taç giyme hediyesi olarak 1660 yılında 16 m. boyunda “MARY” adlı bir yat hediye edilmiş ve bu İngiliz yatçılığının başlangıcı kabul edilmiştir. Yat ismi Flemenklerin jaght (avcı-takipçi) kelimesinden türemiştir. Holandalılar 14. yy dan itibaren korsanları ve kaçakçıları kovalamak ve bazen de gezi amaçlı kullanılan küçük ve hızlı teknelere bu adı vermişlerdir.

İlk yelken yarışçılığı ise İngiltere’de başlamıştır. İngiltere kralı 1661 yılında dünyanın bilinen ilk yelkenli yat yarışını GREENWICH ile GRAVESEND arasındaki 23 millik mesafe üzerinde kardeşi York düküne karşı kazanmıştır.Dünyada sürekli düzenlenen en eski deniz spor müsabakası ise 1851 yılından bu yana düzenlenen “AMERIKA’S CUP” yat yarışlarıdır. Bu yarışlar uzunca bir süredir ABD ve İNGİLTERE arasında yapılmış sonraları uluslararası bir yapıya dönüşmüştür. Hatta son başarı denizi olmayan İsviçre’nin olmuştur.

Seri ve ucuz imalata olanak tanıyan üretim teknikleri ve malzemelerin gelişmesi, tekne ve donanımlarının kullanım kolaylığının sürekli artması son 40-50 yılda dünyada güvenli tekne bağlayacak marinaların sayısının artması amatör denizciliği son derece popüler bir merak haline getirmiştir. Şu anda ABD de 14 milyon tekne denizlerde seyahat etmektedir.

Ülkemizde de Oda - Sadun Boro çifti KISMET adlı yatlarıyla 1965-1968 yılları arasında ilk dünya gezisiyle ülkemizdeki amatör denizciliğin en büyük başarılarından birine imza atmıştır.

TEKNE KESİTLERİ VE GÖVDE BİÇİMLERİ

Deniz üzerinde kullanım amaçları ve yapıları farklı yüzlerce tekne türü saymak mümkündür. Örneğin; yürütme güçlerine göre, motorlu ve yelkenli tekneler, gövde biçimlerine göre salmalı, derin çeneli olarak saymak mümkündür.

A-BOYUNA TEKNE KESİTİ

OMURGA teknenin belkemiğidir. İskeletin alt ve ortasında yer alır. Ek stabilite kazandırmak için altına konan metal parçaya da SAFRA OMURGA denir. Omurganın teknenin başını oluşturan uzantısına BAŞ BODOSLAMA, kıçını oluşturan uzantısına da KIÇ BODODOSLAMA denir. Omurgaya bağlanan ve teknenin kaburgasını meydana getiren eğri ağaçlara POSTA denir. Postaların başlarını tekne boyunca bağlayan ve güvertenin en dıştaki parçasına KÜPEŞTE denir.Karşılıklı postaları birbirine bağlayan teknenin enlemesine kirişlerine KEMERE denir. GÜVERTE kemere kirişleri üzerine oturtulur. Teknenin istenilen yöne gitmesini sağlayan, kıç bodoslama üzerine takılan düz levhaya DÜMEN PALASI denir. Dümen palası YEKE denen parçayla kontrol edilir.Direğin tabanıyla oturduğu yere ISKAÇA denir. Teknenin kıç şeklini düzleştirmek için kıç bodoslamaya takılan enine parçaya AYNA denir. Postaların üzerinden baştan kıça uzanan ve teknenin boyuna direncini arttıran ince tahtalara KUŞAK denir. Parçaları birbirine bağlayan ve kullanıldıkları yere göre adlandırılan parçalara PARÇOL denir.

B-ENİNE TEKNE KESİTİ

Omurganın her iki tarafında baştan kıça devam eden ilk kaplama tahtalarına BURMA TAHTALARI denir. Kaplama tahtaları teknenin dış yüzeyini örten ve kabuğu oluşturarak teknenin yüzmesini sağlayan ve çeşitli yöntemlerle birleştirilen parçalardır. Teknenin su kesiminden yukarıda kalan kısmına BORDA, altında kalan kısmına da KARİNA denir. Borda kaplamasını çarpmalara karşı koruyan çıkıntıya BORDO KUŞAKLARI VEYA YUMRU denir.Bordanın yükseltilmesiyle küpeşte üzerinde dik olarak yapılan siperlik PARAMPET dir.Parampetin üzerinde borda kuşağının en üst noktası AĞIZ KUŞAĞI yer alır. Güvertede biriken suların boşaltılması için küpeştede açılan deliklere FRENGİ DELİĞİ denir. Güverte altlarını güçlendirmek için konulan parçalara GÖRDER denir. Teknenin iç tabanına SİNTİNE denir. Teknedeki tüm su sintinede birikir.

TEKNE YAPIM MALZEMELERİ

Günümüzde kullanılan tekne yapım malzemeleri AHŞAP, elyaf takviyeli karma malzeme CTP (cam takviyeli plastik) ve METAL DİR. (çelik, alüminyum).Ahşap sağlam, hafif, işlemesi kolay ve ısı izolasyonu nedeniyle tercih edilir. İnce ahşap parçaların üzerine EPOKSİ gibi yapıştırıcılar kullanılarak üretilen ahşap tekneler kullanılan malzeme gereği plastikleşerek CTP teknelerin tüm olumlu özelliklerini alırlar.Seri imalat kolaylığı nedeniyle günümüz teknelerinin çoğu CTP malzemeden yapılmıştır. Hafif, yeterli mukavemet değerinde ve elastik bir malzemedir. Günümüz yarış tekneleri iki kat CTP arasına konulan barsa, PVC köpüğü, kevlar ve karbon lifler gibi ara malzemelerden oluşan sandviç metodu ile yapılır.Yapım, bakım ve tamirde sağladığı kolaylık ve sağlamlık nedeniyle çelik iyi bir malzemedir. Ancak ağırdır. Alüminyum ise hafif ve sağlamdır, hatta boyaya ihtiyaç duymaz. Ancak pahalı bir malzeme olmasından dolayı tercih edilmez.Demir ve çimentoyla yapılan tekneler de vardır. Sağlamlıkta üzerlerine yoktur. Ucuza mal olsalar da ağılıklarından dolayı tercih edilmezler.

GENEL DENİZCİLİK TERİMLERİ VE TEKNEDE YÖNLER

Denizcilikte tarif ederek iş yaptırmaya zaman olmadığından terimleri bilmek denizciye zaman kazandırır. Türkçe’ye girmiş denizcilik terimlerinin kökleri, Akdeniz’de uluslar arası anlaşma aracı olarak kullanılan LINGUA FRANCA denizcilik diline dayanır. Ağılıklı olarak da İtalyanca lehçeleri ve İspanyolca’dır.

ALESTA – HAZIR OL

ALESTA TRAMOLA - TRAMOLAYA HAZIR OL

AGANTA – KAÇIRMA, TUT, DUR ( HALATLAR İÇİN )

ARYA – AŞAĞI İNDİRME

ARYA SANCAK – BAYRAĞI İNDİR

FORA – ÇÖZÜLME, ÇIKARILMA,AÇILMA

YELKENLER FORA – YELKENLERİN AÇILMASI

HİSA – YUKARI ÇEKMEK, KALDIRMAK

HİSA YELKEN – YELKEN BASMAK

LAÇKA – HALATI BOŞLAMAK

LAVA – HALATI GERMEK

MAYNA – YÜKÜN İNDİRİLMESİ

MOLA – HALATI TAMAMEN BIRAKMAK

NETA – DONANIMI DÜZENLİ VE İŞLER TUTMAK

TOKA – CİSMİ İSTENİLEN YERE ÇIKARMAK

BATRAĞI TOKA ETMEK – BAYRAĞI GÖNDERDEKİ YERİNE ÇEKMEK

VARDA – SAKIN, KENDİNİ KOLLA, DİKKAT

VOLTA – HALATIN BAĞLANMASI KOMUTU

VİRA – HALATI ÇEKMEK, YÜKSELTMEK

TEKNEDE YÖNLER

Teknenin ön kısmına BAŞ, Arka kısmına KIÇ, Baştan ileri ufuk kısmına PRUVA,Kıçtan geri ufuk yönündeki alana PUPA denir. PUPA-PRUVA hattı, teknenin baş-kıç bodoslamalarını birleştiren ve tekneyi boyuna iki eşit parçaya bölen bir doğrudur. Merkez ya da omurga hattı da denir. Kıçtan baktığımızda bu doğrunun sağ tarafına SANCAK, sol tarafına da İSKELE denir. KEMERE HATTI teknenin ortasından geçen ve omurgasına dik olan hattır. KEMERE ÖNÜNDE, bu hattın önündeki yarım direyi,KEMERE ARKASINDA ise bu hattın arkasındaki yarım daireyi tanımlar. Teknenin baş ve kıç kısmında, merkez hatta 45 derecelik açı yapan her iki tarafındaki köşelere OMUZLUK denir. İSKELE BAŞ OMUZLUK, SANCAK KIÇ OMUZLUK gibi. Bir teknede rüzgarın estiği taraf RÜZGARÜSTÜ, esmediği taraf RÜZGARALTIDIR. Rüzgarın üzerine estiği sahile de RÜZGARALTI SAHİLİ denir.

MANEVRAYI ETKİLEYEN FAKTÖRLER

Bir teknenin manevrada dönebilmesi için üzerinde yol olması gerekir. Yavaşladıkça manevra zorlaşır. Manevra içim belli bir hıza ihtiyaç vardır. Dümenin bir tarafa basılı olması da tekneyi yavaşlatır fren etkisi yapar. Teknenin baş tarafına konan “manevra pervanesi” büyük teknelerin manevrasını kolaylaştırır.

YEKE İLE DÜMEN TUTMAK

Yelkenlilerde tekne yekenin basıldığı tarafın aksine döner. Sağa basılırsa sola döner. Dümende ise çevrildiği yöne döner.

Manevrayı 4 unsur etkiler, PERVANE, DÜMEN, RÜZGAR, AKINTI

PERVANE ETKİSİ

Pervane manevra sırasında hem enine hem de boyuna etki yapar. Boyuna etki tekneyi baş-kıç yönünde iler-geri ( tornistan) etki yapar. Çark etkisi denilen enine etki ise, pervanenin kanatlarına çarpan suyun teknenin kıçını sancağa veya iskeleye kaydırmasıdır. Bu kaydırmanın hangi yön olduğu pervanenin devir yönüne bağlıdır.İçten takma motorların pervanesi sola devirlidir. Dıştan takma olan “ sail drive” motorların pervaneleri de sağa devirlidir. Tekne ileri yoldayken, sola devirli tekne pervanesi saat yönünün tersine hareket eder. Böylece teknenin kıçı iskele yönüne gitmeye zorlar. Tornistanda ise durum tersinedir. Tekne kıçını sancak tarafına gitmeye zorlar. Örneğin sola devirli pervanesi olan bir tekne sancak yönüne iskeleye oranla daha küçük bir devirle döner.

DÜMEN ETKİSİ

Eğer pervane çalışıyorsa, pervanenin oluşturduğu su akımı dümen etkisini arttırır, tekneyi çabuk döndürür. Manevrada tekne dönmüyorsa motor çalıştırmak veya hızını artırmak gerekir. Dümeni olabildiğince iskeleye döndürülmüş, pervanesi sağa devirli bir tekne ileri yoldayken dümen palasına çarpan sular kıçını sancağa, başını iskeleye dönmesine neden olur. Sağa devirli pervanesi olan bir teknenin tornistanda başının iskeleye kaçması istenirse dümeni sancak alabanda basılmalıdır.

RÜZGAR ETKİSİ

Tekne dururken yada üzerinde az yol varken, rüzgar ve akıntıdan belirgin şekilde etkilenirler. Tekne dikkatli ve yavaş manevralarda rüzgar etkisinde kalan yüzey büyüklüğüne bağlı olarak bir miktar döner ve sürüklenir. Bu nedenle manevraya başlamadan önce rüzgarın gücü ve yönüne dikkat edilmelidir. Yanal rüzgarlara tabi tekneler eğer salmalı ise rüzgar altına nispeten daha az, salmasız ve kayıcı tekneler daha çok düşerler.

AYRILMA VE YANAŞMA

MOTORLA AYRILMA (AVARA)

Rüzgar denizden esiyorsa teknenin yanaştığı limandan ayrılması zor olabilir. Bu durumda teknenin baş kısmı limandan açılmıyorsa teknenin başı sabit tutularak kıçı rüzgar üstüne açılabilir. Baş halatı bu durumda çapraz ( pürmeçe) halatı olarak rıhtıma verilir. Dümen tam olarak rıhtıma çevrilerek motora ileri yol verilir. Bu esnada teknenin başını korumak için baş tarafta bir usturmaça kullanılmalıdır. Kıç iskeleden ayrılınca tornistan yapılarak rıhtımdan ayrılır.Eğer koşullar teknenin başını açarak avara etmeye elveriyorsa, çapraz halatını teknenin kıçından verip, teknenin başı rüzgar üstüne dönene kadar motor tornistanda çalıştırılır.

MOTORLA YANAŞMA (ABORDA)

Rüzgar iskele boyunca esiyorsa yanaşmanın en uygunu teknenin başını rüzgara vererek girmektir. Yanaşılacak tarafın baş omuzluğuna ve bordasına usturmaça koyularak baş halatı alınıp rüzgar ve akıntı geriye doğru sürüklemeden tekne emniyete alınır. Tekne iskeleye paralel hale gelince halatlar volta edilir. Denizden esen rüzgarda da yine aynı yöntemle girilir.

DEMİRLEME

Teknenin deniz üzerinde istenilen yerde durmasını, dalga ve rüzgarda yer değiştirmesini engellemek için, halat veya zincire bağlı olarak denize bırakılan, dibe gömülerek ya da takılarak tutunabilen madeni ağırlığa gemiler için demir tekneler için çapa denir. Çapa ANELE denilen bir halkayla halat veya zincir bağlanır.

DEMİRLEME TERİMLERİ

KALOMA: Çapaya bağlı halat veya zincire denizde verilen uzatma payı

AGANTA: Hareket halindeki zincirin akışının durdurulması için, böyle tut anlamında komut.

APİKO: Çapanın dipten kopmadan önceki durumu. Zincir dikine ve gergin durumda.

SALPA: Çapanın dipten koptuğu sallandığı an.

BAŞTAN KARA: Kıçtan demirleyip baştan bağlama

KIÇTAN KARA: Baştan demirleyip kıçtan bağlama

IRGAT: Demiri atmaya yada toplamaya yarayan vinç.

VİRA: Çapa ve zincirin denizden toplanması

BOSA TUTMAK: Ani gerilmelerde ırgatın dişlilerinin zarar görmemesi için demir zincirin yükünü bir halat aracılığıyla ırgattan alınıp koçboynuzu veya babaya aktarmak yükü paylaşmak.

ÇAPA SEÇİMİ

Seçilecek çapa teknenin boyuna ve ağırlığına uygun olmalıdır. Çapa verimliliği hava şartlarına, zemine ve tekneye göre değişir.

DANFORTH VE PULLUK: Kum ve çakıl zeminlerde

ADMİRATİ VE ŞEMSİYE: Sazlık, kayalık ve yosun zeminlerde

BRUCE: Kum ve çamur zeminlerde

Çapaya aracısız halat bağlanmamalıdır. Radanzalı bir kasa ve kilitle çapaya halat bağlanmalıdır.

ÇAPA HALATI NASIL OLMALIDIR.

Çapa halatı olarak sadece zincir veya halat veya zincirle halat birlikte kullanılır. Sadece zincir çapanın çok iyi tutmasını sağlar ama teknede ağırlık yapar. Zincirle halatın birlikte kullanılması yaygındır. Çapayla halat arasındaki zincirin en az 5 m olması önerilir. Böylelikle zincirin ağırlığı çapayı dipte tutar ve gömülerek daha iyi tutmasını sağlar. Ayrıca zincir zemindeki sürtünmelerden etkilenmez.

DEMİR ATMAK ( FUNDA DEMİR)

• Çapa daima tekne ağır ileri veya geri giderken atılmalıdır. Böylece zincirin çapa üzerine yığılması engellenmiş olur. Yaygın olan tornistan giderken çapa atılmasıdır.
• Çapanın halata, halatın ucunun da teknedeki hırça mapasına bağlı olup olmadığı kontrol edilmeli.
• Rüzgar ve akıntı başa alınmalı. Zincirin veya halatın bir doğrultuda yayılmasına dikkat edilmeli.
• Hiçbir durumda tekne durdurulduktan sonra demir atılmamalı.
• Demirlerken kerteriz alınmalı, nereye çapa atılacağı belirlenmeli.
• Zincir veya halat tek bir koç boynuzuna bağlanmamalı yük dağıtılmalıdır.
• Demirlemede mutlaka eldiven kullanılmalı halat veya zincir çıplak elle tutulmamalı.

KALOMA

Kaloma çapanın bağlı olduğu halat veya zincire demirlemede verilen uzatma payıdır. Bırakılan halatın veya zincirin suyun derinliğine olan oranı da KALOMA ORANI nı verir. Çapanın tutmasında çapanın bedenini zemine yatıran kalomanın büyük rolü vardır. Az kaloma verildiğine rüzgar ve akıntı çapayı dipten kaldırabilir.Böylece çapa taramaya başlar. Sadece zincir kullanılıyorsa 4 x derinlik, Zincir + halat kullanılıyorsa 6 x derinlik, Sadece halat kullanılıyorsa 10 x derinlik kaloma verilmelidir.Derinlik bilinmiyor, etkili sağanak ve akıntı varsa kaloma uzunluğu arttırılmalıdır. Zincir veya halatın üzerine her 5 metrede bir işaret konulması faydalı olur.

SALINIM YARIÇAPI

Kaloma verilirken rüzgarın yönünün değişebileceği düşünülerek karaya ve etraftaki teknelere olan mesafe iyi ayarlanmalıdır.

AĞIRLIK BAĞLAMAK

Çapanın iyi tutmasını sağlamak için bir başka yöntem de zincirin veya halatın üzerine ağırlık bağlayarak dibe daha iyi yatmasını sağlamaktır. Bu ağırlık sabit olacağı gibi, gerektiğinde bağlı olduğu halatla tekneye alınabilecek bir ağırlık da olabilir.

KIÇ DEMİRİ

Dibin çapa tutması için elverişli olmadığı zamanlarda, şiddetli akıntıda 2. çapa olarak kullanılan takviye amaçlı çapadır. Ayrıca sığ sularda daha pratik olduğu için de kullanılır.

İKİ DEMİRLE DEMİRLEME

Kötü hava ve deniz şartlarında iki demir kullanmak gerekebilir.

DEMİR TARAMASI

Karada sabit iki noktadan kerteriz alınarak mevki belirlenir. Kerterizler değişiyorsa demir tarıyor demektir.Hafifçe tornistan yapılıp zincir kontrol edilir. Tekne bir yana kayıp sonra sertçe zincirin üzerime dönüp sarsılarak duruyorsa çapa tutmuş demektir.Alargada ( açıkta) demirliyken sağanaklarda tekne rüzgar yanlardan alıyor demir halat veya zincir kasılmıyor, teknenin başı rüzgara dönmüyorsa tekne çapa tarıyordur. Bu durumun tek istisnası bölgede şiddetli bir ters akıntının olmasıdır.

DEMİR TAKILMASI

Deniz dibinin kayalık ve taşlık olduğu yerlerde demirlerken çapaya şamandıraya bağlı bir kurtarma halatı bağlamak faydalıdır. Şamandıra halatı varsa çapa memesindeki halkaya yada çapanın kollarından birine bağlanır. Takılma anında kurtarma halatı ters yönden çekilip çapa kurtarılır.

DEMİR ALMAK ( VİRA DEMİR)

Demiri vira etmek için motor çalıştırılıp ağır yol halatın üzerine gidilir. Böylece zincire olan yük azaltılır.

DENİZDE ÇATIŞMA VE ÇATIŞMA SONRASI

ALINACAK ÖNLEMLER

HERHANGİBİR ÇATIŞMA DURUMUNDA …

Öncelikle mürettebatın can güvenliği sağlanır. Çatışılan eğer bir tekneyse o teknenin mürettebatının can güvenliği de düşünülmeli ve gerekirse yardım edilecek pozisyonda kalınmalıdır.Derhal teknenin su yapıp yapmadığı kontrol edilmelidir.Su alıyorsa yeri bulunarak suyu kesmeye veya azaltmaya çalışılmalıdır. Delik ve yarıklar içeriden takviye edilerek kapatılacağı gibi, yelken veya branda gibi malzemelerle dışarıdan da örtülebilir.Teknedeki su sintine pompası veya kovayla boşaltılır.Batacak hale gelme söz konusu olduğunda ne kadar zaman kaldığını hesaplamak çok önemlidir. Örneğin tekneyi kıyıya ulaştıracak ya da karaya oturtacak zamanınız olabilir.Yardım gerektirecek kadar ciddi bir çatışma olduğunda ise vakit kaybetmeden VHF 16 kanalından acil yardım çağrısı yapılmalıdır.

TEKNENİN KARAYA OTURMASI

Tekne karaya oturduğunda şu hususlara dikkat edilmelidir.Önce mürettebatın can güvenliği sağlanır.Teknenin su yapıp yapmadığı kontrol edilir.Su alıyorsa nedeni bulunarak suyu kesmeye ya da azaltmaya çalışılır.Hasar durumu tespit edilip sakince ne yapılacağına karar verilir.Sürüklenme durumu varsa çapa atılıp risk ortadan kaldırılır.

TEKNEYİ YÜZDÜRME

Tekne genelde 4 şekilde yüzdürülebilir.

1-MOTORLA VEYA YELKENLE MANEVRA YAPMAK

Oturduğu yönlerden başka yönlere yüzdürülebilse de genelde tornistan yapılarak kurtulabilirler.

2- BİR TARAFA YATIRARAK  ZEMİNDEN KURTARMAK

Bumbaya oturarak ya da mandarı kullanarak tekneyi bir tarafa yatırmakla kurtulabilir.

3- AĞIRLIĞI AZALTARAK YANA YATIRMAK

4 -TEKNEYİ ÇEKTİRMEK

Başka bir tekne tarafından çekilecekse çekme halatı mutlaka farklı noktalarda bağlanmalı ve yük azaltılmalıdır. Çekme sırasında teknenin hasar görmemesi için gerekirse usturmaçalar tampon olarak kullanılmalıdır.